Әсер ету механизмі
Целекоксиб пероральді түрде қолдануға арналған препарат, дозаның клиникалық ауқымы шегінде (тәулігіне 200-400 мг) қолданғанда ЦОГ-2 селективті тежегіші болып табылады. Статистикалық маңызды ЦОГ-1 тежелуі (тромбоксан B2 түзілуін тежеу ретінде бағаланады) дені сау еріктілерде осы доза ауқымы шегінде жүреді.
Фармакодинамикалық әсерлері
Циклооксигеназа простагландиндердің түзілуіне жауап береді. Изоформалардың екі түрі – COX -1 және COX -2 сәйкестендірілген. COX -2 қабынуға қарсы импульстармен индукцияланатын фермент изоформасы болып табылады және ауырудың, қабынудың және қызбаның простаноидты медиаторларының синтезіне жауап беретін негізгі фактор ретінде қарастырылады. Сондай-ақ COX -2 овуляция, имплантация және артериялық ағынның жабылуы, бүйректің және орталық жүйке жүйесінің функциясын реттеу (қызбаны, ауыру сезінуді индукциялау, когнитивті функция) үдерісінде әрекет етеді; сондай-ақ ойық жараның жазылуы үдерісіне қатысуы мүмкін. COX-2 адамның асқазандағы ойық жарасы төңірегіндегі тіндерде сәйкестендірілген, бірақ оның ойық жараның жазылуы үшін маңызы анықталмаған.
ЦОГ-1 тежейтін кейбір ҚҚСП мен ЦОГ-2 селективті тежегіштері арасындағы тромбоэмболиялық реакциялардың даму қаупі бар пациенттерде клиникалық мәні болуы мүмкін. COX -2 селективті тежегіштері тромбоциттер тромбоксанына әсер етпей, жүйелік (және сәйкесінше эндотелиалды) простациклиннің түзілуін төмендетеді.
Целекоксиб-бұл басқа ариламинсульфонамидтерге (мысалы, тиазидтер, фуросемид) химиялық жағынан ұқсас, бірақ ариламинсульфонамидтерден (мысалы, сульфаметоксизол және басқа сульфонамидті антибиотиктер) ерекшеленетін диарил алмастырылған пиразол.
Целекоксибтің жоғары дозаларынан кейін дозаға тәуелді әсері TxB 2 түзілуі байқалды. Алайда, зерттеулер жүргізілген кезде тәулігіне екі рет 600 мг-нан бірнеше дозаларды (ең жоғары ұсынылған дозадан үш есе жоғары) қабылдаған сау адамдарда целекоксиб плацебоға қарағанда тромбоциттердің агрегациясы мен қан кету уақытына әсер етпеді.
Клиникалық тиімділігі және қауіпсіздігі
Остеоартрозда, ревматоидты артритте және шорбуынданатын спондилитте тиімділігі мен қауіпсіздігін растайтын бірнеше клиникалық зерттеулер жүргізілді. Целекоксибке тізе және жамбас буынының остеоартритінде қабыну мен ауыруды емдеу үшін шамамен 4200 пациентте плацебо және белсенді бақыланатын 12 аптаға дейін созылған зерттеулерде баға берілді. Сондай-ақ ревматоидты артритте қабыну мен ауыруды емдеу үшін шамамен 2100 пациентте белсенді бақыланатын 24 аптаға дейін созылған зерттеулерде баға берілді. Целекоксиб 200 мг-ден 400 мг дейінгі тәуліктік дозаларда қабылдағаннан кейін ауыруды 24 сағат бойы жеңілдетті. Целекоксибке шорбуынданатын спондилиттті симптоматикалық емдеу үшін 896 пациентте плацебо және белсенді бақыланатын 12 аптаға дейін созылған зерттеулерде баға берілді.
Бастапқы ойық жаралануы жоқ шамамен 4500 пациентте асқазан-ішек жолының жоғарғы бөліктерінің жоспарланған эндоскопиясын қоса, бес рандомизацияланған салыстырмалы жасырын бақыланатын зерттеулер жүргізілді (целекоксибтің 50 мг-ден 400 мг дейінгі дозалары тәулігіне екі рет). Он екі апталық эндоскопиялық зерттеулерде целекоксиб (тәулігіне 100–800 мг) напроксенмен (тәулігіне 1000 мг) және ибупрофенмен (тәулігіне 2400 мг) салыстырғанда асқазанның және он екі елі ішектің ойық жаралы ауруының едәуір төмен қаупімен астасты. Деректер диклофенакпен (тәулігіне 150 мг) салыстырғанда қарама-қайшы болды. 12 апталық зерттеулердің екеуінде эндоскопиялық гастродуоденальді ойық жарасы бар пациенттердің үлесі бойынша плацебо және күніне екі рет 200 мг және тәулігіне екі рет 400 мг целекоксиб арасында сенімді айырмашылық болған жоқ.
Қауіпсіздігінің проспективті ұзақ мерзімдік зерттеуінде (ұзақтығы 6-дан 15 айға дейін, CLASS зерттеуі), остеоартриті бар 5800 және ревматоидты артриті бар 2200 пациент тәулігіне екі рет 400 мг целекоксибті (остеоартриттің және ревматоидты артриттің ұсынылған дозалары сәйкесінше 4 және 2 есе жоғары), тәулігіне үш рет 800 мг ибупрофенді немесе тәулігіне екі рет 75 мг диклофенакты (екеуі де емдік дозаларда) алды. Тіркелген пациенттердің жиырма екі пайызы ацетилсалицил қышқылының (тәулігіне ≤325 мг) қатар жүретін төмен дозасын, ең алдымен жүрек-қантамыр ауруларының профилактикасы үшін қабылдады. Асқынған ойық жаралардың (асқазан-ішектен қан кету, тесілу немесе обструкция ретінде анықталған) бастапқы ақырғы нүктесі үшін целекоксибтің жеке-жеке алғандағы ибупрофеннен немесе диклофенактан елеулі айырмашылығы болған жоқ. Біріктірілген ақырғы нүкте, асқынған және симптоматикалық ойық жаралар үшін кездесу жиілігі ҚҚСП тобымен салыстырғанда целекоксиб тобында едәуір төмен болды, салыстырмалы қауіп 0,66, 95% СА 0,45-0,97, бірақ целекоксиб пен диклофенак арасында мұндай емес. Целекоксибті және ацетилсалицил қышқылының қатар жүретін төмен дозасын қабылдаған пациенттерде целекоксибті ғана қабылдағандарға қарағанда асқынған ойық жаралардың жиілігі 4 есе жоғары. Қайтадан тестілеу арқылы расталған гемоглобиннің клиникалық маңызды төмендеу жиілігі ҚҚСП тобымен салыстырғанда целекоксибті қабылдаған пациенттерде едәуір төмен болды. Целекоксибпен осы жағдайдың жиілігінің тым аздығы ацетилсалицил қышқылын пайдаланғанда немесе онсыз да сақталды. Целекоксибті және ацетилсалицил қышқылының қатар жүретін төмен дозасын қабылдаған пациенттерде целекоксибті ғана қабылдағандарға қарағанда асқынған ойық жаралардың жиілігі 4 есе жоғары.
Жасы 60-тан асқан немесе анамнезінде гастродуоденальді ойық жаралары болған (ASA пайдаланушыларды қоспағанда) пациенттерде қауіпсіздігінің проспективті рандомизацияланған 24 апталық зерттеуінде гемоглобиннің (≥2 г/дл) және/немесе гематокриттің (≥10%) АІЖ тарапынан екені анықталған немесе болжанған төмендеуі бар пациенттер пайызы тәулігіне екі рет 75 мг диклофенак SR плюс тәулігіне бір рет 20 мг омепразол қабылдаған (N = 2246) пациенттермен салыстырғанда тәулігіне екі рет 200 мг целекоксибті қабылдаған (N = 2238) пациенттерде төмен болды (шығу тегі анықталған GI үшін 1,1%-ға қарсы 0,2%, р = 0,004; шығу тегі болжамды GI үшін 2,4%-ға қарсы 0,4%, р = 0,0001). Тесілу, обструкция немесе қан кету сияқты асқазан-ішек тарапынан клиникалық айқын асқынулар жиілігі өте төмен, емдеу топтары арасында айырмасыз болды (тобына 4-5).
Жүрек-қантамырлық қауіпсіздік (спорадиялық аденоматозды полиптері бар пациенттердің қатысуымен ұзақ мерзімдік зерттеулер)
Спорадиялық аденоматозды полиптер қатысқан екі зерттеу целекоксибпен жүргізілді, яғни АРС зерттеуі (целекоксибпен аденоманың профилактикасы) және PreSAP зерттеуі (өздігінен болған аденоматозды полиптердің профилактикасы). APC зерттеуінде 3 жыл емдеу барысында плацебомен салыстырғанда целекоксибпен жүрек-қантамыр ауруларынан, миокард инфарктісінен немесе инсульттен (сот шешімі бойынша) өлудің жиынтық ақырғы нүктесінің дозаға тәуелді ұлғаюы байқалды. PreSAP сынағы дәл сол құрама ақырғы нүкте үшін статистикалық мәні бар жоғары қауіпті көрсеткен жоқ.
APC зерттеуінде жүрек-қантамыр ауруларынан, миокард инфарктісінен немесе инсульттен өлудің біріктірілген ақырғы нүктесі үшін (бағалаулар бойынша) плацебомен салыстырғандағы салыстырмалы қауіп тәулігіне екі рет 400 мг целекоксибпен 3,4 (95% СА 1,4–8,5) және тәулігіне екі рет 200 мг целекоксибпен 2,8 (95% СА 1,1 - 7.2) құрады. Осы біріктірілген ақырғы нүкте үшін жиынтық көрсеткіштер плацебо үшін 0,9%-бен (6/679 субъект) салыстырғанда 3 жыл ішінде сәйкесінше 3,0% (20/671 субъект) және 2,5% (17/685 субъект) құрады. Плацебомен салыстырғанда екі топ үшін де целекоксибтің дозасын арттыру негізінен миокард инфарктісінің жиілігі артуына байланысты болды. PreSAP зерттеуінде дәл осы құрама ақырғы нүкте үшін (бағалау бойынша) плацебомен салыстырғандағы салыстырмалы қауіп тәулігіне бір рет 400 мг целекоксибті қабылдаған кезде плацебомен салыстырғанда 1,2 (95% СА 0,6-дан 2,4 дейін) құрады. Осы біріктірілген ақырғы нүкте үшін жиынтық көрсеткіштер 3 жыл ішінде сәйкесінше 2,3% (21/933 субъект) және 1,9% (12/628 субъект) құрады. Миокард инфарктісінің жиілігі (бағалаулар бойынша) тәулігіне бір рет 400 мг целекоксибпен 1,0% (9/933 субъект) және плацебомен 0,6% (4/628 субъект) құрады.
Ұзақ мерзімдік ADAPT зерттеу деректері (Альцгеймер ауруы кезіндегі қабыну ауруларының профилактикасы бойынша) 200 мг целекоксибті қабылдаған кезде плацебомен салыстырғанда жүрек-қантамыр ауруларының қаупі елеулі ұлғаюын көрсеткен жоқ. Осы сияқты біріктірілген ақырғы нүкте үшін плацебомен салыстырғандағы салыстырмалы қауіп (жүрек-қантамыр аурулары, миокард инфарктісі, инсульт) тәулігіне екі рет 200 мг целекоксибті қабылдаған кезде 1,14 (95% СА 0,61–2,15) құрады. Миокард инфарктісінің жиілігі тәулігіне екі рет 200 мг целекоксибпен 1,1% (8/717 пациент) және плацебомен 1,2% (13/1070 пациент) құрады.
Целекоксибтің ибупрофенмен немесе напроксенмен салыстырғанда кешенді қауіпсіздігіне проспективті рандомизацияланған баға беру
PRECISION зерттеуі жүрек-қантамыр ауруларының қаупі жоғары пациенттердегі жүрек-қантамыр жүйесі қауіпсіздігінің салыстырмалы жасырын клиникалық зерттеуі, онда Целекоксибті тәулігіне 200-400 мг), Напроксенді (тәулігіне 750-1000 мг) және Ибупрофенді (1800-2400 мг) қолдануды салыстырды. Бастапқы ақырғы нүкте жүрек-қантамырлық өлімге, өліммен аяқталмаған миокард инфарктісіне немесе өліммен аяқталмаған инсультке тәуелсіз баға беру болды. Зерттеу олқылықты 80% бағалау қабілетімен жоспарланды. Асқазан-ішек жолын қорғау үшін барлық пациенттерге эзомепразол (20-40 мг) тағайындалды. Аспириннің төмен дозаларын қабылдап жүрген пациенттерге емді жалғастыруға рұқсат берілді, бұл кезде пациенттердің жартысына жуығы аспирин қабылдады. Екінші және үшінші ақырғы нүктелер жүрек-қантамырлық, асқазан-ішектік және бүйрек бұзылыстарын қамтыды.
Бастапқы нүктеге келетін болсақ, целекоксиб напроксенмен немесе ибупрофенмен салыстырғанда, алдын-ала анықталған барлық төрт талапқа сай болды, кестені қараңыз.
Басқа тәуелсіз бағаланған екінші және үшінші нүктелерге жүрек-тамыр, асқазан-ішек және бүйрек нәтижелері кірді. Сонымен қатар, амбулаториялық бақылаумен (ABPM) өлшенген үш препараттың қан қысымына әсері туралы 4 айлық зерттеу жүргізілді.
APTC құрама соңғы нүктенің алғашқы талдауы
Емдеуге ниетті талдау (ITT, 30 айдан кейін)
Целекоксиб 100-200 мг тәулігіне екі рет — Ибупрофен 600-800 мг тәулігіне үш рет — Напроксен 375-500 мг тәулігіне екі рет
N — 8072 — 8040 — 7969
Оқиғалары бар заттар — 188 (2,3%) — 218 (2,7%) — 201 (2,5%)
Жұптық салыстыру — Целекоксиб Напроксенге қарсы — Целекоксиб ибупрофенге қарсы — Ибупрофен Напроксенге қарсы
ЖЖЖ (95% СА) — 0,93 (0,76, 1,13) — 0,86 (0,70, 1,04) — 1,08 (0,89, 1,31)
Емдеу ниетінің модификацияланған талдауы (MITT, 43 айдан кейін емдеу)
Целекоксиб 100-200 мг тәулігіне екі рет — Ибупрофен 600-800 мг тәулігіне үш рет — Напроксен 375-500 мг тәулігіне екі рет
N — 8030 — 7990 — 7933
Оқиғалары бар субъект — 134 (1,7%) — 155 (1,9%) — 144 (1,8%)
Жұптық салыстыру — Целекоксиб Напроксенге қарсы — Целекоксиб ибупрофенге қарсы — Ибупрофен Напроксенге қарсы
ЖЖЖ (95% СА) — 0,90 (0,72, 1,14) — 0,81 (0,64, 1,02) — 1,12 (0,889, 1,40)
Нәтижелер, әдетте, целекоксиб пен компаратор топтарында екінші және үшінші нүктелер үшін сандық жағынан ұқсас болды және қауіпсіздіктің күтпеген нәтижелері болған жоқ.
Бірге алынған, PRECISION зерттеуі тәулігіне екі рет ең аз бекітілген 100 мг дозадағы целекоксиб тәулігіне үш рет 600-800 мг дозада ибупрофеннен немесе тәулігіне екі рет 375-500 мг дозада напроксеннен кем емес екенін көрсетеді. Күн сайын жүрек-қан тамырлары жанама әсерлеріне қатысты. Коксибтерді қоса алғанда, NSAID класының жүрек-қантамыр тәуекелдері дозаға байланысты, сондықтан біріктірілген жүрек-қантамыр соңғы нүктесінде тәулігіне 200 мг целекоксиб үшін нәтижелерді целекоксибтің неғұрлым жоғары дозаларын пайдалана отырып, дозалау режимдеріне экстраполяциялауға болмайды.
Балалар
Педиатриялық топта қолданудың клиникалық деректері жоқ.